एमसीसी पास नहुँदै यस्तो पास भए झन कसो होला ?

विवादित अमेरिकी सहयोग परियोजना एमसीसीका कारण नेपाल भूराजनितीको भूमरीमा परेको छ । नेपाल मामिलामा अमेरिका र चिन आमने सामाने बन्ने स्थिति आएको छ ।

नेपालमा एमसीसी पास गराउँन अमेरिकाले दिएको अन्तिम समय सिमा नजिक आएका बेला घरेलु राजनिती मात्रै विभाजित छैन अमेरिका र चिननै आमने समाने भएका छन् । शक्ति राष्ट्रहरुको भूराजनितिक स्वार्थको सिकार नेपाल बन्ने अवस्था आएको छ ।

चोखो विकास अनुदान भनेर डंका पिटेको अमेरिका एमसीसी पास नभए राम्रो नुहँने भन्दै धम्कीकै तहमा उत्रिएको छ । केहि समय अघि अमेरिकी सहायक विदेश मन्त्री डोनाल्ड लुले टेलिफोन गरेर नेपालका राजनितीक दलका शिर्ष नेतालाई धम्की दिएका थिए भने नेपाल स्थित अमेरिकी राजदुतले एमसीसीको विरोधमा भइरहेको आन्दोलनलाई पनि चेतावनी दिएका छन् ।

यता चिनले पनी अमेरिकाले नेपालमा धम्की कुटनिती सुरु गरेको भन्दै प्रतिवाद गर्ने चेतावनी दिएको छ । चिन र अमेरिका भिड्ने अवस्था सिर्जना भए पछि परिस्थिती निकै गम्भिर बन्दै गएको भन्दै सरोकारवाला बाट चिन्ता जाहेर भएको छ । असलग्न परराष्ट्र निती बोकेको नेपाल दुई शक्ति राष्ट्रको चेपुवामा परेको छ ।

६ फागुनमा नेपालका लागि अमेरिकी राजदूत र्‍यान्डी बेरीले सामाजिक सञ्जाल ट्वीटर मार्फत एमसीसीको विषयमा सबैलाई आआफ्नो धारणा शान्तिपूर्वक तरीकाले राख्न छूट भए पनि यही बहानामा हिंसा वा हिंसा भड्काउने किसिमका विचारहरू स्वीकार्य नहुने बताए।

राजदूत बेरीले गरेको ट्वीट काठमाडौंस्थित अमेरिकी दूतावासको आधिकारिक ट्वीटर हेन्डलबाट पनि रिट्वीट भएको केही घण्टा नबित्दै चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता वाङ वनपिनको नेपालमा अमेरिकाले ‘जबर्जस्ती कूटनीति’ शुरू गरेको टिप्पणी सार्वजनिक भयो।

चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यम ग्लोबल टाइम्स मार्फत सार्वजनिक वाङको भनाइ २८ फेब्रुअरीमा अमेरिकी सहायक मन्त्री डोनाल्ड लुले नेपालका नेताहरूलाई टेलिफोन गरेर एमसीसी सम्झौता संसद्‌बाट अनुमोदन गर्न गरिएको ‘आग्रह’ प्रति लक्षित देखिन्छ। सन् १९८९ मा दशौं हजार विद्यार्थीलाई तिनानमेन स्क्वायरमा संहार गरेपछि विश्व कूटनीतिमा रक्षात्मक बन्न पुगेको चीन ‘भोकल’ भएको धेरै भएको छैन।

विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता वाङको यो अभिव्यक्त कुनै वेला सौम्य शक्ति (सफ्ट पावर) का लागि परिचित चीन सुनिनेरदेखिने कूटनीतिमा विश्वास राख्छ भन्ने पछिल्लो उदाहरण हो। अत्यन्त महत्त्वाकाङ्क्षी विकास रणनीति बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) अघि सारेको चीनलाई यस पटक सुनिने कूटनीतिक भाषा प्रयोग गर्ने अवसर भने एमसीसीले जुराएको हो।

‘महाशक्ति’ राष्ट्र बन्ने दौडमा रहेको चीन र आफूलाई ‘महाशक्ति’ दाबी गर्ने अमेरिका दुवैको अभिव्यक्ति नेपालको हितमा नभएको कूटनीतिक मामिलाका जानकारहरू बताउँछन्। पूर्व परराष्ट्र मन्त्री डा। भेषबहादुर थापा भन्छन्, “उनीहरूका टिप्पणी सहज पनि छैनन् र नेपालको हितमा पनि छैनन्।”

अमेरिकी सहयोग परियोजना एमसीसी कम्प्याक्ट संसद्‌बाट अनुमोदन गर्ने विषय अनावश्यक रूपमा गिजोलिंदा नेपालको आन्तरिक विषयमा समेत विदेशीहरूले बोल्ने परिस्थिति बनेको हो। पूर्व परराष्ट्र मन्त्री डा. थापाका अनुसार, एमसीसीमा आन्तरिक विवाद बढ्दा बाह्य चासो बढ्दै गएको हो।