गिरिजाको त्यो भ्रमण सम्झेर, देउवाको यो भ्रमण देखेर के सोचिरहेका होलान् काग्रेसजन ?

सर्वोच्च अदालतको परमादेशबाट प्रधानमन्त्री बनेका शेरबहादुर देउवा यति खेर तीनदिने औपचारिक इण्डीया भ्रमणमा रहेका छन् । परमादेशबाट प्रधानमन्त्री बनेपछिको पहिलो र समग्र उनको जीवनकै भने प्रधानमन्त्रीको हैसियतमा पाँचौ पटक इण्डीया भ्रमणमा रहेका देउवाको यो यात्रा निकै आलोचित बनिरहेको छ ।

प्रधानमन्त्रीको हैसियतमा दिल्लीपुगेका देउवा भारतीय जनता पार्टी भाजपाको कार्यालयमै पुगेर भक्ति देखाए पछि उनी आलोचकहरुको तारोमा परेका छन् । इतिहासमै पहिलो पटक नेपालको प्रधानमन्त्री कुनै विदेशीको पार्टीको कार्यालयमै पुगेको रेकर्ड पनि देउवाले बनाएका छन् ।

भाजपाको पार्टी अफीसमै हाजिर भएका देउवालाई भाजपाकै सरकारले कति महत्व दिएको छ भन्ने कुरा उनी दिल्ली ओर्लने वित्तीकै देखी मोदी सरकारले देखाइसकेकोे छ । ठूलो दलबल सहित दिल्ली पुगेका देउवालाई मोदीले भने एक राज्यमन्त्री पठाएर स्वागत गराएका छन् ।

कुटनितीक रुपमा बोलीले भन्दा व्यवहारले ठूलो अर्थ र महत्व राख्छ भनिन्छ । नेपालको प्रधामन्त्रीलाई सामान्य राज्यमन्त्रीबाट स्वागत गराउँनु र भाजपाले आफ्नो पार्टी कार्यालयमै डुलाउँनुले हामी नेपालका प्रधामन्त्रीलाई कुन स्तर दिन्छौ भन्ने सन्देश अन्तराष्ट्रिय रुपमा दिएको चर्चा कुटनितीक वृतमा चलेको छ ।

नेपाली काग्रेसका सभापती समेत प्रधानमन्त्री देउवालाई एक राज्यमन्त्रीबाट स्वागत गराएको इण्डीया सरकारले कुनै बेला काग्रेसबाटै प्रधानमन्त्री बनेका गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई भने बिशेष महत्व दिएर स्वागत गरेको थियो । तत्कालिन प्रधानमन्त्री कोइरालाई तत्कालिन भारतीय प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंह आफैँ विमानस्थल पुगेर स्वागत गरका थिए ।

तत्कालिन प्रधनमन्त्री कोइरालाई स्वागत गर्न भारतीय प्रधामन्त्री सिंह आफैँ विमानस्थाल पुगे पछि निकै चर्चा भएको थियो । सिंहले कोइरालालाई ‘तपाईं त एसियाकै महान् नेता हुनुहुँदो रहेछ’ भनी प्रशंस समेत गरेका थिए ।

कुनै बेला भारतीय प्रधामन्त्रीले तपाई त एसियाकै महाननेता भनेर सम्बोधन गरेका पार्टीका सभापती शेरबहादुर देउवालाई आज एक राज्यमन्त्रीबाट स्वागत गराएको मात्रै छैन, भाजपाले आफ्नो पार्टी कार्यालय सम्मै नेपालको प्रधानमन्त्रीलाई दौडाएको छ । सम्बन्ध सुधारको नाममा देउवाले देशको बेइजत गरको भन्दै चर्को आलोचना भइरहेको छ ।

सन् २००६ जुन ६ देखि ९ तारिखसम्म तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाको भ्रमणमा १२ बुँदे संयुक्त वक्तव्य जारी भयो । भ्रमणमा सबैभन्दा बढी चर्चा कोइरालालाई भारतका प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंह आफैँले विमानस्थलमा स्वागत गरेको विषयले पायो । सिंहले कोइरालालाई ुतपाईं त एसियाकै महान् नेता हुनुहुँदो रहेछ’ भनी प्रशंसा गरेका थिए ।

कोइरालाको संयोजनमा दोस्रो जनआन्दोलन सकिएको र भर्खरै लोकतन्त्र पुनःस्थापना भएको सन्दर्भमा भारतले लोकतान्त्रिक शक्तिका नेतृत्वकर्ताका रूपमा उनलाई सम्मान दिएको थियो । नेपाल-भारत बहुआयामिक सम्बन्धलाई नयाँ शिराबाट अघि बढाउने सहमति भएको भ्रमणपछि दुवै देशका सरकारी तहबाट प्रचार गरियो ।

त्यतिबेला भारत र नेपालबीच सडक, रेलवे परियोजना, सीमा संरचना, विशेष आर्थिक क्षेत्र, विमानस्थल स्तरोन्नति र तेल पाइपलाइनजस्ता दीर्घकालीन हितमा हुने ठूला विकास पूर्वाधार निर्माणलाई गति दिने सहमति भयो ।

भ्रमणमा पञ्चेश्वर परियोजना अघि बढाउने, सुपुर्दगी सन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने, दुई मुलुकबीच सुस्ता र कालापानीमा रहेको सीमा विवाद हल गर्नेजस्ता महत्वपूर्ण विषयमा छलफल भए । तर, समाधानका लागि ठोस सहमतिु हुन सकेन ।